(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.212. అధ్యాయః 212
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
మహేశ్వరేణ పార్వతీంప్రతి విస్తరేణ రాజధర్మకథనం॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

ఉమోవాచ।

దేవదేవ నమస్తుభ్యం త్ర్యక్ష భో వృషభధ్వజ।
శ్రుతం మే భగవన్సర్వం త్వత్ప్రసాదాన్మహేశ్వర॥ 13-212-1(89596)
సంగృహీతం మయా తచ్చ తవ వాక్యమనుత్తమం।
ఇదానీమస్తి సందేహో మానుషేష్విహ కశ్చన॥ 13-212-2(89597)
తుల్యప్రాణశిరఃకాయో రాజాఽయమితి మృశ్యతే।
కేన కర్మవిపాకేన సర్వప్రాధాన్యమర్హతి॥ 13-212-3(89598)
స చాపి దండయన్మర్త్యాన్భర్త్సయన్విధమన్నపి।
ప్రేత్యభావే కథం లోకాఁల్లభతే పుణ్యకర్మణా।
రాజవృత్తమహం తస్మాచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛామి మానద॥ 13-212-4(89599)
మహేశ్వర ఉవాచ। 13-212-5x(7485)
తదహం తే ప్రవక్ష్యామి రాజధర్మం శుభాననే॥ 13-212-5(89600)
రాజాయత్తం హి యత్సర్వం లోకవృత్తం శుభాశుభం।
మహతస్తపసో దేవి ఫలం రాజ్యమితి స్మృతం॥ 13-212-6(89601)
తపోదానమయం రాజ్యం పరం స్థానం విధీయతే।
తస్మాద్రాజ్ఞః సదా మర్త్యాః ప్రణమంతి యతస్తతః॥ 13-212-7(89602)
న్యాయతస్త్వం మహాభాగే శ్రోతుకామాఽసి భామిని।
తస్మాత్తస్యైవ చరితం జగత్పథ్యం శృణు ప్రియే॥ 13-212-8(89603)
అరాజకే పురా త్వాసీత్ప్రజానాం సంకులం మహత్।
తదృష్ట్వా సంకులం బ్రహ్మా మనుం రాజ్యే న్యవేదయత్।
తదాప్రభృతి సందృష్టం రాజ్ఞాం వృత్తం శుభాశుభం॥ 13-212-9(89604)
తన్మే శృణు వరారోహే తస్య పథ్యం జగద్ధితం।
యథా ప్రేత్య లభేత్స్వర్గం యథా వీర్యం యశస్తథా॥ 13-212-10(89605)
పిత్ర్యం వా భూతపూర్వం వా స్వయముత్పాద్య వా పునః।
రాజ్యధర్మమనుష్ఠాయ విధివద్భోక్తుమర్హతి॥ 13-212-11(89606)
ఆత్మానమేవ ప్రథమం వినయైరుపపాదయేత్।
అను భృత్యాన్ప్రజాః పశ్చాదిత్యేష వినయక్రమః॥ 13-212-12(89607)
స్వామినం చోషమాం కృత్వా ప్రజాస్తద్వృత్తకాంక్షయా।
స్వయం వినయసంపన్నా భవంతీహ శుభేక్షణే॥ 13-212-13(89608)
స్వస్మాత్పూర్వతరా రాజా వినయత్యేవ వై ప్రజాః।
అపహాస్యో భవేత్తాదృక్స్వదోషస్యానవేక్షణాత్॥ 13-212-14(89609)
విద్యాభ్యాసైర్వృద్ధయోగైరాత్మానం వినయం నయేత్।
విద్యా ధర్మార్థఫలినీ తద్విదో వృద్ధసంజ్ఞితాః॥ 13-212-15(89610)
ఇంద్రియాణాం జయో దేవి అత ఊర్ధ్వముదాహృతః।
అజయే సుమహాందోషో రాజానం వినిపాతయేత్॥ 13-212-16(89611)
పంచైవ స్వవశే కృత్వా తదర్థాన్పంచ శోషయేత్।
షడుత్సృజ్య యథాయోగం జ్ఞానేన వినయేన చ।
సాస్త్రచక్షుర్నయపరో భూత్వా భృత్యాన్సమాహరేత్॥ 13-212-17(89612)
వృత్తశ్రుతకులోపేతానుపధాబిః పరీక్షితాన్।
అమాత్యానుపధాతీతాన్సోపసర్పాంజితేంద్రియాన్।
యోజయేత యథాయోగం యథార్హం స్వేషు కర్మసు॥ 13-212-18(89613)
అమాత్యా బుద్ధిసంపన్నా రాష్ట్రం బహుజనప్రియం।
దురాధర్షం పురశ్రేష్ఠం కోశః కృచ్ఛ్రసహః స్మృతః॥ 13-212-19(89614)
అనురక్తం బలం సాంనామద్వైధం మంత్రమేవ చ।
ఏతాః ప్రకృతయః స్వేషు స్వామీ వినయతత్వవిత్। 13-212-20(89615)
ప్రజానాం రక్షణార్థాయ సర్వమేతద్వినిర్మితం।
ఆభిః కరణభూతాభిః కుర్యాల్లోకహితం నృపః॥ 13-212-21(89616)
ఆత్మరక్షా నరేంద్రస్య ప్రజారక్షార్థమిష్యతే।
తస్మాత్సతతమాత్మానం సంరక్షేదప్రమాదవాన్॥ 13-212-22(89617)
భోజనాచ్ఛాదనస్నానాద్బహిర్నిష్క్రమణాదపి।
నిత్యం స్త్రీగణసంయోగాద్రక్షేదాత్మానమాత్మవాన్॥ 13-212-23(89618)
స్వేభ్యశ్చైవ పరేభ్యశ్చ శశ్త్రాదపి విషాదపి।
సతతం పుత్రదారేభ్యో రక్షేదాత్మానమాత్మవాన్॥ 13-212-24(89619)
సర్వేభ్య ఏవ స్థానేభ్యో రక్షేదాత్మానమాత్మవాన్।
ప్రజానాం రక్షణార్థాయ ప్రజాహితకరో భవేత్॥ 13-212-25(89620)
ప్రజాకార్యం తు తత్కార్యం ప్రజాసౌఖ్యం తు తత్సుఖం।
ప్రజాప్రియం ప్రియం తస్య స్వహితం తు ప్రజాహితం।
ప్రజార్తం తస్య సర్వస్వమాత్మార్థం న విధీయతే। 13-212-26(89621)
ప్రకృతీనాం హి రక్షార్థం రాగద్వేషౌ వ్యుదస్య చ।
ఉభయోః పక్షయోర్వాదం శ్రుత్వా చైవ యథాతథం।
తమర్థం విమృశేద్బుద్ధ్యా స్వయమాతత్వదర్శనాత్॥ 13-212-27(89622)
తత్వవిద్భిశ్చ బహుభిర్వృద్ధైః సహ నరోత్తమైః।
కర్తారమపరాధం చ దేశకాలౌ నయానయౌ॥ 13-212-28(89623)
జ్ఞాత్వా సంయగ్యథాశాస్త్రం తతో దండం నయేన్నృషు।
ఏవం కుర్వంల్లభేద్ధర్మం పక్షపాతవివర్జనాత్॥ 13-212-29(89624)
ప్రత్యక్షాప్తోపదేశాభ్యామనుమానేన వా పునః।
బోద్ధవ్యం సతతం రాజ్ఞా దేశవృత్తం శుభాశుభం॥ 13-212-30(89625)
చారైః కర్మప్రవృత్త్యా చ తద్విజ్ఞాయ విచారయేత్।
అశుభం నిర్హరేత్సద్యో జోషయేచ్ఛుభమాత్మనః॥ 13-212-31(89626)
గర్హ్యాన్విగర్హయేదేవ పూజ్యాన్సంపూజయేత్తథా।
దండ్యాంశ్చ దండయేద్దేవి నాత్ర కార్యా విచారణా॥ 13-212-32(89627)
పంచావేక్షన్సదా మంత్రం కుర్యాద్బుద్ధియుతైర్నరైః।
కులవృత్తశ్రుతోపేతైర్నిత్యం మంత్రపరో భవేత్॥ 13-212-33(89628)
కామకారేణ వై ముఖ్యైర్న చ మంత్రమనా భవేత్।
రాజా రాష్ట్రహితాపేక్షం సత్యధర్మాణి కారయేత్॥ 13-212-34(89629)
సర్వోద్యోగం స్వయం కుర్యాద్దుర్గాదిషు సదా నృషు।
దేశవృద్ధికరాన్భృత్యానప్రమాదేన కారయేత్॥ 13-212-35(89630)
దేశక్షయకరాన్సర్వానప్రియాంశ్చ వివర్జయేత్।
అహన్యహని సంపశ్యేదనుజీవిగణం స్వయం॥ 13-212-36(89631)
సుముఖః సుప్రియో దత్త్వా సంయగ్వృత్తం సమాచరేత్।
అధర్ంయం పరుషం తీక్ష్ణం వాక్యం వక్తుం న చార్హతి॥ 13-212-37(89632)
అసంవిశ్వాస్య వచనం వక్తుం సత్సు న చార్హతి।
నరేనరే గుణాందోషాన్సంయగ్వేదితుమర్హతి॥ 13-212-38(89633)
స్వేంగితం వృణుయాద్ధైర్యం న కుర్యాత్క్షుద్రసంవిదం।
పరేంగితజ్ఞో లోకేషు భూత్వా సంసర్గమాచరేత్॥ 13-212-39(89634)
స్వతశ్చ పరతశ్చైవ పరస్పరభయాదపి।
అమానుషభయేభ్యశ్చ స్వాః ప్రజాః పాలయేన్నృపః॥ 13-212-40(89635)
లుబ్ధాః కఠోరాశ్చాప్యస్య మానవా దస్యువృత్తయః।
నిగ్రాహ్యా ఏవ తే రాజ్ఞా సంగృహీత్వా యతస్తతః॥ 13-212-41(89636)
కుమారాన్వినయోద్బోధైర్జన్మప్రభృతి యోజయేత్।
తేషామాత్మగుణోపేతం యౌవరాజ్యేన యోజయేత్॥ 13-212-42(89637)
ప్రకృతీనాం యథా న స్యాద్రాజ్యభ్రంశో భవేద్భయం।
ఏతత్సంచింతయేన్నిత్యం తద్విధానం తథార్హతి॥ 13-212-43(89638)
అరాజకం క్షణమపి రాజ్యం న స్యాద్ధి శోభనే।
ఆత్మనోఽనువిధానాయ యౌవరాజ్యం సదేష్యతే॥ 13-212-44(89639)
కులజానాం చ వైద్యానాం శ్రోత్రియాణాం తపస్వినాం।
అన్యేషాం వృత్తియుక్తానాం విశేషం కర్తుమర్హతి॥ 13-212-45(89640)
ఆత్మార్థం రాజ్యతంత్రార్థం కోశార్థం చ సమాచరేత్।
దుర్గాద్రాష్ట్రాత్సముద్రాచ్చ వణిగ్భ్యః పురుషాత్యయాత్॥ 13-212-46(89641)
పరాత్మగుణసారాభ్యాం భృత్యపోషణమాచరేత్।
వాహనానాం ప్రకుర్వీత పోషణం యోధకర్మసు॥ 13-212-47(89642)
సాదరః సతతం భూత్వా అవేక్షావ్రతమాచరేత్।
చతుర్దా విభజేత్కోశం ధర్మభృత్యాత్మకారణాత్॥ 13-212-48(89643)
ఆపదర్థం చ నీతిజ్ఞో దేశకాలవశేన తు।
అనాథాన్వ్యథితాన్వృద్ధాన్స్వే దేశే పోషయేన్నృపః॥ 13-212-49(89644)
సంధిం చ విగ్రహం చైవ తద్విశేషాంస్తథా పారన్।
యథావత్సంవిమృశ్యైవ బుద్ధిపూర్వం సమాచరేత్॥ 13-212-50(89645)
సర్వేషాం సంప్రియో భూత్వా మండలం సతతం చరేత్।
శుభేష్వపి చ కార్యేషు చ చైకాంతః సమాచరేత్॥ 13-212-51(89646)
స్వతశ్చ పరతశ్చైవ వ్యసనాని విమృశ్య సః।
పరేణి ధార్మికాన్యోగాన్నాతీయాద్ద్వేషలోభతః॥ 13-212-52(89647)
రక్ష్యత్వం వై ప్రజాధర్మః క్షత్రధర్మస్తు రక్షణం।
కునృపైః పీడితాస్తస్మాత్ప్రజాః సర్వత్ర పాలయేత్॥ 13-212-53(89648)
యాత్రాకాలేఽనవేక్ష్యైవ పశ్చాత్కోపఫలోదయః।
తద్యుక్తాశ్చాపదశ్చైవ శాసనాదితి చింతయేత్॥ 13-212-54(89649)
వ్యసనేభ్యో బలం రక్షేన్నయతో వ్యయతోపి వా।
ప్రాయశో వర్జయేద్యుద్ధం ప్రాణరక్షణకారణాత్॥ 13-212-55(89650)
కారణాదేవి యోద్ధవ్యం నాత్మనః పరదోషతః।
సుయుద్ధే ప్రాణమోక్షశ్చ తస్య ధర్మాయ ఇష్యతే॥ 13-212-56(89651)
అభియుక్తో బలవతా కుర్యాదాపద్విధిం నృపః।
అనునీయ తథా సర్వాన్ప్రజానాం హితకారణాత్॥ 13-212-57(89652)
అన్యప్రకృతియుక్తానాం రాజ్ఞాం వృత్తివిచారిణాం।
అన్యాంశ్చాపత్ప్రపన్నానాం న తాన్సంయోక్తుమర్హతి॥ 13-212-58(89653)
శుభాశుభం యదా దేవి వ్రతం తూభయసాధనం।
ఆత్మైవ తచ్ఛుభం కుర్యాదశుభం యోజయేత్పరాన్। 13-212-59(89654)
ఏవముద్దేశతః ప్రోక్తమలేపత్వం యథా భవేత్।
ఏష దేవి సమాసేన రాజధర్మః ప్రకీర్తితః॥ 13-212-60(89655)
ఏవం సంవర్తమానస్తు దండయన్భర్త్సయన్ప్రజాః।
నిష్కల్మషమవాప్నోతి పద్మపత్రమివాంభసా॥ 13-212-61(89656)
ఏవం సంవర్తమానస్య కాలధర్మో యదా భవేత్।
స్వర్గలోకే తదా రాజా త్రిదశైః సహ తోష్యతే॥ 13-212-62(89657)
ద్వివిధం రాజ్యవృత్తం చ న్యాయభాగ్యసమన్వితం।
ఏవం న్యాయానుగం వృత్తం కథితం తే శుభేక్షణే॥ 13-212-63(89658)
రాజ్యం న్యాయానుగం తాత బుద్ధిశాస్త్రానుగం భవేత్।
ధర్ంయం పథ్యం యశస్యం చ స్వర్గ్యం చైవ తథా భవేత్॥ 13-212-64(89659)
రాజ్యం భాగ్యానుగం నామ అయథావత్ప్రదృశ్యతే।
తత్తు శాస్త్రవినిర్ముక్తం సతాం కోపకరం భవేత్।
అధర్ంయమయశస్యం చ దురంతం చ భవేద్ధ్రువం॥ 13-212-65(89660)
యత్ర స్వచ్ఛందతః సర్వం క్రియతే కర్మ రాజభిః।
తత్ర భాగ్యవశాద్భృత్యా లభంతే న విశేషతః॥ 13-212-66(89661)
యత్ర దండ్యా న దండ్యంతే పూజ్యంతే వా నరాధమాః।
యత్ర సంతోపి హన్యంతే తత్ర భాగ్యానుగం భవేత్॥ 13-212-67(89662)
శుభాశుభం యథా యత్ర విపరీతం ప్రదృశ్యతే।
రాజ్ఞి చాసురపక్షే తు తత్ర భాగ్యానుగం భవేత్॥ 13-212-68(89663)
భాగ్యానుగే తు రాజానో వర్తమానా యథాతథా।
ప్రాప్యాకీర్తిమనర్థం చ ఇహ లోకే శుభేక్షణే॥ 13-212-69(89664)
పరత్ర సుమహాఘోరం తమః ప్రాప్య దురత్యయం।
తిష్ఠంతి నరకే దేవి ప్రలయాంతాదితి స్థితిః॥ 13-212-70(89665)
మోక్షం దుష్కృతినాం చాపి విద్యతే కాలపర్యయాత్।
నాస్త్యేవ మోక్షణం దేవి రాజ్ఞాం దుష్కృతికారిణాం॥ 13-212-71(89666)
ఏతత్సర్వం సమాసేన రాజవృత్తం శుభాశుభం।
కథితం తే మహాభాగే భూయః శ్రోతుం కిమిచ్ఛసి॥ ॥ 13-212-72(89667)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి ద్వాదశాధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 212 ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.